Экспэрт ТГ - магілёўскі паэт і музыка, загадчык літаратурным аддзелам Магілёўскага драматычнага тэатру. Скончыў магілёўскі пэдагагічны ўнівэрсітэт імя Куляшова па спэцыяльнасьці "славянская філялёгія". У 2000 годзе здабыў вядомасьць, як паэта, калі выдаў зборнік вершаў пад назвай "77" і шэраг рок-н-рольных паэмаў. У 2001 годзе з групай аднадумцаў абвесьціў "Жалезны век рускай паэзіі", распачаты Высоцкім і Башлачовым. Сам сябе Цімафей называе "рускім", але не паводле гэаграфічнай і дзяржаўнай прыналежнасьці, а па духу і каштоўнасьцях, што ўласьцівыя "рускай" душы. У 2002 годзе заснаваў уласны гурт - "Сердце дурака", з гэтага часу выступае на шматлікіх акустычных і электрычных канцэртах у Беларусі і Расеі. Даў ля 20 канцэртаў у Маскве і здабыў там шырокую вядомасьць. Існуе маскоўскі фэн-клюб магілёўскага гурта "Сердце дурака". Да дзейнасьці ТГ Цімафей Яравікоў ставіцца зь вялікаю павагаю, лічыць яе патрэбнай, аднак шкадуе, што ў Беларусі няма болей праектаў, падобных па мэтах і задачах. Аднапалярнасьць меркаваньняў у адносінах да такога нюанса, як творчасьць - заўжды шкода для культуры наогул, - лічыць экспэрт ТГ. Але вартай альтэрнатывы ТГ, на яго думку, зараз папросту няма.
Пункт першы (кпліва жмуруся, граю скіпетрам, падкідваю ў далонях дзяржаву). Ацэнку буду даваць ПЕСЬНЯМ. Гэта жанр старадаўні. Жанр своеасаблівы. На гэта чамусьці ў нас часьцяком забываюцца. Песьня – ня проста сымбіёз музыкі і тэксту (пераважна вершаў). Песьня – гэта нешта большае за сымбіёз. Што менавіта, дагэтуль ня ведаю. Ніводнага вызначэньня, якое бы мяне задаволіла, я не знайшоў. Сытуацыя зь песьняй нагадвае сытуацыю з драматургіяй (я служу ў тэатры, таму пра гэтую праблему не па чутках). Ніхто ўцямна ня можа сказаць, дзе сканчваецца проза ў ролях і пачынаецца сапраўдная драматургія. Але добрая драматургія заўжды адчувальная, таму што яе аснова – дзея. Таму так замала ставяць у Беларусі сучасных драматургаў. Літаратура, як бы, ёсьцека, але дзеяньня няма. А калі ёсьць, то вельмі кволая, і рэжысэрам даводзіцца выдумляяць тое, што не зрабіў бы драматург. А глядач, нават той, хто ня мае вялікай спакусы, гэта абавязкова адчуе і нават падазрэньня ня будзе мець, што яму падсунулі фуфло. Зрабіць так, каб літаратура стала дзеяй – гэта і ёсьць талент драматурга.
Зь песьняй справа прыблізна тая ж самыя. Пераважная большасьць сёньняшніх твораў, што я чуў, аддае тэксту песьні ролю хіба яшчэ аднаго інструмэнта ў ансамблю. І выканаўцы з гонарам заяўляюць: мы граем музыку. Музыку можа граць кожны музыка, што валодае сваім інструмэнтам, а вось песьню... Яна таксама вымагае таленту, як у драматурга. Адразу кажу: да шмат якіх калектываў і стылевых кірункаў стаўлюся адмоўна менавіта празь іх фармальнае і нават фамільярнае стаўленьне да тэксту. Музыкаў з кожным днём усё болей, а вось сапраўдных песень!... Дай Божа мне з поўдзесяткі за ўсё жыцьцё напісаць...
Пункт другі (ускараскваюся на трон з нагамі, плюю на служкаў). На шворану круціў усю нашу апазыцыю! Я наогул расейскі нацыяналіст! Цішэй-цішэй!... Я пакуль галоўны! Патрыёт гэта хто? Загадваю: нармальны здаровы грамадзянін дзяржавы, які любіць Радзіму. Патрыёт – катэгорыя грамадзянская. Нацыяналіст ад патрыёта розьніцца наступным: ён ня проста любіць сваю Радзіму, а ўсьведамляе сябе носьбітам нацыянальнае культуры свайго народа і займае актыўную пазыцыю, г.зн. намагаецца зрабіць усё, каб гэтая самая культура разьвівалася і мацнела, квітнела і буяла. Нацыяналіст – катэгорыя маральная. Нацыст у адрозьненьні ад нацыяналіста вялічыць сваю культуру па-над іншымі і дапускае зьнішчэньне “гэтых адмарозкаў” на карысьць сваёй культуры. Нацыст – клінічная форма маніі велічы на глебе невыкараняльных дзіцячых комплексаў. Нічога звыш- у вышэйзгаданым няма. Проста ў нашым розуме даўно і капітальна зьмяшаліся паняцьці. Усе народы паводле логікі эвалюцыі перажываюць эпоху клясіцызму – гэта ніяк ня іншае, як пераўтварэньне з народа ў нацыю, узьнікненьне літаратурнай мовы, нацыянальнай культуры, як такой. З надыходам буржуазнага ладу – пра гэта вам апавядзе кожны гісторык – назіраецца ўздым нацыяналістычных тэндэнцыяў. Гэта нармальная зьява, і калі дзяржаўнасьць адэкватна рэагуе на яе – краіна мацнее, бо маральнае заўжды глябальней за грамадзянскае, а на глябальным падмурку лягчэй будаваць хоць якое жыцьцё. Але калі з клясіцызмам усё зразумела, то сёньня гэтая глеба надта сьлізкая і ня дзіва абверзацца, расьцягнуўшыся пысай у брудзе. Усходняславянскія краіны праз гістарычныя прычыны нармальна не разьвіваліся ды ў іх не ўціскалі сваё натуральнае імкненьне да нацыянальнага самавызначэньня на карысьць глябалісцкай па сутнасьці грамадзянскасьці. Гэта наўпростава датычыцца “Тузіна Гітоў”. Тое, што тут выстаўляецца на слухацкае меркаваньне, выключна беларускамоўныя песьні, сьведчыць пра імклівасьць да самавызначэньня, што віруе ў людзях. Гэта выбітна. Гонар і павага.
Але праз тыя ж гістарычныя прычыны разумна будзе меркаваць, што сёньня абрысы беларускай культуры даволі размытыя. Яны не абмяжоўваюцца носьбітамі толькі беларускай мовы (маю на ўвазе і людзей і творы мастацтва). Не адзін дзясятак гадоў пойдзе на ўзьняцьце беларускай нацыянальнай культуры на аўтаномна жыцьцядзейны ўзровень, каб немагчыма было бы існаваць без сваёй мовы, уласнай гісторыі, нацыянальнай ідэі. Няўжо цяпер дасягеньню гэтае ідэі ня могуць дапамагчы расейскамоўныя аўтары, якія сваёй творчасьцю выяўляюць менавіта тыя рэчы, за якія апекуюцца лепшыя прадстаўнікі беларускага народа? Трэба быць больш разважлівым, ці што? А што цяпер? Выбітныя народныя каштоўнасьці становяцца прадметам палітычнай спэкуляцыі. Крыўдна-а за братэрскі народ! Чаму крыўдна? Таму што сапраўдны нацыяналіст займае актыўную пазыцыю ў адносінах да культуры: ён ёй служыць, ён яе памнажае. Ён усьведамляе вялікую каштоўнасьць культуры. КУЛЬТУРЫ! Хоць якой культуры! Культуры наогул! І калі шануе сваю, ня можа не цаніць іншыя! Як жа ня ўцямяць пустыя галовы! Калі сьвет згубіць культуры якога народу, ён зьбяднее, і тады – глябалізм фарэвар, поўная ўніфікацыя. Я бясконца хачу, каб культура маёй радзімы квітнела. Я нарадзіўся тут, гадаваўся, мае дзяды тут пахаваныя. Так, я расеец, але няўжо не магу быць карысны Беларусі? Мулявін, напрыклад, здолеў, хоць і паходзіў з Расеі. Ён зьдзейсьніў фактычна подзьвіг, стаўшы ледзьве не апалягетам культуры іншай краіны. І няхай я пішу і пяю па-расейску, але калі даводзілася граць у Расеі, мне неаднаразова казалі: маўляў, так, песьні па-расейску ў цябе, братка, а беларускі калярыт у іх адчувальны. Я прымаю за гонар такія думкі. Але дагэтуль я ня маю агульнага шляху з апантанымі апазыцыянэрамі, пакуль яны будуць прадаваць сваю спадчыну, блытаць хрэн з пальцам і перамешваць макароны з павідлай. Ганьба! Я да таго, што сапраўды думаю: адзіны “Тузін Гітоў” са сваім прынцыповым стаўленьнем да мовы – гэта шмат, але замала. Варта разам вучыцца мысьліць шырэй.
Пункт трэці (падпраўляю карону, што зьехала набок, разам з бубенцамі, выціраю сусьлі). Ну вось. Пару выпусьціў, можна і да справы. З Богам. (з альфабэту).
1. Алмазны фронт. “Далёка да неба”. Яскравы і выдатны ўзор экзістанцыйнага лайтроку ў слабую долю. Спадабалася. С Фронтам я знаёмы даволі даўно, але сёньня ён больш да спадобы, чым раней. І вось чаму. Маю старую цялегу з нагоды музыкі рэгэй у нашым суворым кліматычным поясе: калі нармальны бела-мала-вяліка-рускі чалавек раптам пачынае слухаць рэгі, верыць у Джа і шкадаваць, што ён не нігэр, ён тым самым прафануе раста-рух на ўсё сто працэнтаў, бо ў ідэалёгіі раста прапісана трымацца каранёў. Спроба трымацца чужых каранёў прыводзіць да сьмерці дрэва. Я рэгі вельмі люблю. Мне да душы слабая доля, тым болей што, калі з увагаю паставіцца да народнай музыкі практычна кожнага народу. Прыклады песень і музыкі ў слабую долю адшукаюцца ўмомант. Аднак, вібрацыі Афрыкі зусім і зусім адрозныя ад вібрацыяў славянскіх. У нашых песьнях пануюць крыху іншыя рэчы. Да прыкладу, тэкст у самым шырокім сэнсе гэтага слова. Таму і выглядаюць непаўнавартасна спробы граць афрыканскі ці ямайскі рутс. І давёў гэта Олдзі і “Комітет охраны тепла”, якія проста сталі сьпяваць сапраўдныя рускія песьні, але ў слабую долю. Дыялёг культураў, разумееце? Не мімікрыя, а дыялёг. І добра, што фронт, па-мойму, набліжаецца да гэтай думкі. Так трымаць.
2. Аura – Ноччу на Купальле. Нездаровы тупняк. Не разумею, што гэтая песьня робіць на ТГ. Dr.Alban, блін. І на ангельскай мове, значыць, можна і па-расейску... Дык я таксама дзеля кан’юктуры прыпевец у якой-небудзь песьні на беларускай магу накідаць, бярыце мяне ўсяго! Пасьлядоўным трэ быць. Лажа.
3. Бан-Жвірба – Малпы. Вось брат кажа, што сіла ў рэдхотчыліпампэрс, а не ў банжвірбе. Ня чуў ні тых, ні іншых. Другіх дакладна слухаць ня буду з прычыны, якія ўжо былі выкладзеныя ў (ах, гэтае салодкае слова!) ўвядзеньні.
4. :B:N: – Дажджамі. Прэтэнзіі на тэкст. Мой дзядзька Клайд казаў, што ад песень павінна ці то хацецца жыць, ці то памерці. Пастулат непахісны. Ад песень “Мумій-Трольля”, напрыклад, хочацца жыць. Ледзьве-ледзьве. Ад песень Зэмфіры – памерці. Таксама ледзь-ледзь. Можа, якая-небудзь дзяўчынка захоча можа памерці ад :B:N:, але не я. Мне хочацца зусім крыху. Але і такія песьні патрэбныя. Напэўна, таксама: на іх тле добрыя песьні лепей бачныя.
5. Ну не падабалася мне ніколі “Крама”. Няма ў песьні канфлікта – а гэта галоўнае ў творы. Я наогул не люблю галімы рамантызм: гэтакі вось герой перад намі. Самотны, адзін супраць неба, супраць Бога. Бесклапотны анёл, што ляціць удалечынь. Прывабны вобраз, але за ім ніколі не стаіць нічога істотнага – толькі жаданьне падабацца дзяўчынам сваёй харызмай. Я таксама такім быў, таму разумею пра што кажу. Але я быў. І вам раю адмовіцца ад падобных пераканьняў. Яны БЕСгрунтоўныя менавіта ў гэтым сэнсе.
6. OSIMIRA – Зязюля. Вось. Да калектываў, якія займаюцца адраджэньнем нацыянальнай культурай праз прызму сучаснасьці трэба ставіцца з павагаю. І не таму так кажу, што OSIMIRA з Магілёва, а таму, што што ўласна сказаць што-небудзь цяжка. Музыка – аўтарская, але ў рэчышчы традыцыі, словы – народныя. Па шчырасьці – слушна, цікава, прыгожа, сваіх мэтаў дасягае. Дзіва, але на ТГ нешмат такога. Каша на тарелцы. У маім плэеры, калі б той быў, гэтая песьня не гучала б.
7. Tav.Mauzer – Калыханка. Вось і канфлікт. Цудоўная сучасная беларуская песьня. Без лапцей, як самамэты і надуманых сацыяльных лёзунгаў. І музычнае рашэньне слушнае, хоць я і ня майстра ацэньваць музыку. Пясьняр (дзіва, якое дакладнае беларускае слова!) мусіць казаць пра чалавечнае, маральнае, пра самае, сукі, важнае. Калі ён гэта зробіць – гэта станецца сьведчаньнем усячалавечай культурнай значнасьці яго справы – а большага для яго роднай культуры ніхто ня можа зрабіць. І ўсё ж (ветліва і сур’ёзна), было бы цікавей, як мінімум, каб Ян Маўзэр часьцей супрацоўнічаў з Вожыкам (магілёўскі рок-паэт Віталь Рыжкоў). Гэта дзьве заўважныя фігуры на сучаснай беларускай сцэне (у шырокім сэнсе), і, думаю, ад такога альянсу, можна было бы шмат чаго чакаць.
8. Троіца – Ведзьма. Патрыярхі, што казаць. Вельмі цікава. Але не скажу, што ў вялікім захапленьні, хоць з задавальненьнем праслухаў. Мог бы паўтарыць, што сказаў пра OSIMIRA, але ня буду. Гэта пакліканьне. Да чаго тое прывядзе, ня ведаю. Хачу верыць, што да лепшага. У скрайняй ступені, гэта безумоўны ўнёсак у спадчыну вялікага беларускага народа. У якасьці апірышча камусьці з нашчадкаў дадзены твор абавязкова прыдасца. Шкада, што не для мяне.
9. UNICEF – Сьпі, мая кветачка. Што зробіш: папса і ёсьць папсою. Ды ня кепска тое, толькі незразумела, навошта сёньня. Няўжо нельга пра тое ж, але без настальгіі такой надуманай? Калі гэта народны тэкст, то... ну, ня ведаю. OSIMIRA мне болей даюць. Міма, сябры мае (ці не сябры?). Але, няма чаго болей мне сказаць, даруйце тое.
10. Зьміцер Вайцюшкевіч – Мора. Спакойна паслухаў, месцамі ўсьміхаўся. Зьдзекліва ўсьміхаўся, пакутую з таго. Яркі звыклы прыклад пасрэднай песьні, традыцыйнай для беларусаў, а пасрэднае заўжды намагаецца стаць яскравым. Во як загарнуў. Слабы тэкст (тэкст – Ул.Караткевіч – заўвага ТГ). Эпітэты ва ўсходнім стыле, тыпу, ня цягне на тое, каб быць уключаным у залатую спадчыну народу. Ды і хіба мусіць цягнуць?... А калі павінна, то няхай. Слухайце, хто можа.
11. Вожык – Вечна жывая. Не люблю. Такую музыку не шаную. Я старпэрам нарадзіўся. Заслабы тэкст. Таму наогул беларускі рэп такі ўвесь лёзунгАвы. Хлопчыкі з сур’ёзнымі тварамі, што выкладаюць банальныя рэчы, нібы разумнікі. Не разумею. Паслухаю лепей яшчэ “Алмазны фронт”.
Пы.Сы. (кумільгам качуся з трона, дзынкаю бубенчыкамі, з апошніх сілаў пазьбягаю дзідаў апрычнікаў). Дзякую, што паклікалі. Арганізатарам “Тузіна” – так трымаць: справа годная, вы не вінаватыя, але выканаўцы такія. Паколькі ў інтэрнэт заходжу раз на поўгады, даведаюся толькі калі мне нехта апавядзе, як будуць разьмяркоўвацца месцы. У астатнім – посьпехаў ці што, шаноўныя ўдзельнікі.
Цімафей Яравікоў, для "Тузіна Гітоў"
Пераклад з расейскай – Сяргей Будкін.
