Экспэрт ТГ нарадзілася ў 1982 годзе ў Менску. У 2004 годзе скончыла філялягічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, у 2005 — аддзяленьне філязофіі/літаратуры Беларускага Калегіюму. Cтыпэндыятка Homines Urbani (таварыства Villa Decius, Кракаў, 2007). Як журналітска сцупрацоўнічае з газэтай «Новы час» і мультымэдыя-часопісам CD_MAG. Перакладае паэзію і прозу з ангельскай, польскай, расейскай, украінскай, чэскай моваў. Як эсэістка і паэтка ўдзельнічала ў шэрагу міжнародных фэстываляў культуры ў Беларусі, Польшчы, Літве, Славакіі, Украіне. Яе вершы і эсэ перакладаліся на ўкраінскую, чэскую, славацкую, польскую, літоўскую, нямецкую, расейскую мовы. У Беларусі публікуецца ў часопісах ARCHE, «Дзеяслоў», pARTyzan. У 2008 годзе выйшла яе кніга «Цмокі лятуць на нераст: эсэ ў вершах і прозе».
Я спрабавала не ўспрымаць «тузін» як аб’ектыўную карціну, што склалася на актуальнай музычнай сцэне Беларусі, бо калі гэта аб’ектыўная карціна, усё даволі бязрадасна. Праслуханыя мной кампазыцыі збольшага аднастайныя, як аднаяйкавыя блізьнюкі. На маё маламэляманскае вуха, калі б насупраць песень не былі пазначаныя выканаўцы, я б падумала, што гэта альбом аднаго гурта, чыя фішка — даваць музыкам па чарзе быць фронтмэнамі.
Калі меркаваць па пачутым, найвышэйшае кунг-фу беларускіх музыкаў — гэта ўступы і пройгрышы. Ты чуеш «увэрцюру» і думаеш: «О, файненька, арыгінальна, міла». Але тут пачынаецца асноўная частка Мэрлезонскага балету — і настрой зьнікае: ізноў гэтая старая песьня жальбы…
Я чалавек тэксту — большую частку вольнага і нявольнага часу пішу ды чытаю. Таму аналіз словаў, што я чую, у мяне адбываецца амаль аўтаматычна. Расчараваў адзін з найбольш любімых мной беларускіх гуртоў «Серебряная свадьба». Найлепшыя свае песьні Бенька напісала на расейскай ці францускай мове, і я выдатна памятаю, зь якой душою яна іх пяе. А ў сьпеве «Новы мост» ніякай душы не было — так, нібы Бенька сьпявае чужую песьню. Было шмат ваганьняў і няпэўнасьці, непрыроднага беларускага вымаўленьня. Нешта ня так з запісам — беларускія словы ціхія, а францускія вымаўляюцца як бы на пярэднім пляне — ад гэтага эфэкт штучнасьці толькі павялічваецца.
І ўвогуле, большасьць песьняў, якія я тут пачула, здаліся мне каньюнктурнымі. Магчыма, я абражу пачуцьці кагосьці са сьпевакоў, але я ім ня веру. Ня веру ў іх адчай і боль за каханьне, радзіму і моўную сытуацыю. Гучыць так, нібы яны сьпяваюць запатрабаванае нейкімі імавернымі прадусарамі незалежнай беларускай сцэны, і гэтае запатрабаваньне, няхай не ідзе ў разрэз зь іх грамадзянскай пазыцыяй, але разыходзіцца зь іх сапраўднымі думкамі. Вось Лявону Вольскаму ў пачатку 2000-х верыла — і дагэтуль веру. А ім ня веру.
Каб не расьцягваць агляд, правядзем паказальнае лупцаваньне. Возьмем пераможцу: «Глюкі» feat. MAUZER і Green Che — «Краіна 2.0». Надта вялікая колькасьць словаў у радку «выканаўцы» даводзіць старую беларускую мудрасьць: «У лучнасьці перамога». Тых, хто спрычыніўся, дарэчы, яшчэ болей. Праслухала тэкст двойчы, западозрыла, тэлефаную паэту Віталю Рыжкову: «Ты тэкст пісаў?» Кажа: «Я, часткова». Вось жа, моцная, і, можам сьцьвярджаць, прафэсійная вэрсыфікацыя, актуальны ў моладзі жанр гіп-гопу, зьмікшаваны з чымсьці цяжкім, у чым я нават ня цямлю, вастрыня паднятых праблемаў — гэта стратэгічна пралічаная, ад першага да апошняга гуку вывераная кампазыцыя. Заслужана і прадказальна першая. Але ці лепшая? «Новыя Курапаты чакаюць, каб нас паболела», «кожны чацьверты хапаецца за смочку імпэрыі», «Я размаўляю з Госпадам, бо ў маёй царкве вай-фай»… Лепшы тэкставік за Віталя Рыжкова ў складанцы — толькі Францішак Багушэвіч з кампазыцыяй Hasta La Fillsta — «Праўда» :). Я вельмі люблю такую літаратуру, але неадназначна стаўлюся да такой музыкі, няхай, кажучы словамі БГ, «Лев Толстой писал песни исключительно для музыки рэггей», і Бурачок-хоп — гэта шык-постмадэрн. Трагічны патас беларускага року чым далей, тым болей мяне стамляе.
Магчыма, гэта парадаксальна, але мой асабісты гіт-парад — люстрана вывернуты выбар «тузінавага» слухача. Першае і другое месца для мяне падзяляюць песьні з канца слухацкага сьпісу, якія яскрава вылучаюцца на агульным тле: UltraВожык — «Клёва касманаўту!» і WZ-Orkiestra і Галіна Казіміроўская — «Зорапад». «Клёва касманаўту ў небе лятаць, усе дзяўчынкі мараць касманаўткамі стаць»; «Гэй, анёлку, прыяжджай на крылатым самакаце, каб зьдзівіліся ўсе, як бяздонныя нябёсы незаўважна пакрысе вырашаюць зораў лёсы» — у параўнаньні з выкрутамі вышэй па гіт-парадзе, гэтыя песьні могуць падацца прасьцецкімі і нават ідыёцкімі, песенькамі ні пра што. За гэта я іх і ўпадабала. Гэтыя песьні простыя і немудрагелістыя, а галоўнае — ненавязьліва-пазытыўныя. «Зорапад» — незважаючы на бясхітраснасьць — вельмі добра зробленая рэч.
Марыйка Мартысевіч, для ТГ
