Гэтая дата да нашага часу не занесеная ў каляндар памятных падзеяў беларускай рок-музыкі, а таму й не адзначаецца гучнымі імпрэзамі, ды зь ёй не віншуюць аматараў нацыянальнага року. Але не бяды: досыць таго, што падзеі 30 красавіка – 1 траўня 1986 году зафіксаваная ў друку, у памяці прысутных...
Матэрыял Анатоля Мяльгуя пра фэстываль “Тры колеры”, які стаў адпраўной кропкай true-беларускага року – у разьдзеле “Заля Славы”.
Што засталося ў памяці з тых цікавых і абнадзейваючых часоў? Тое, што нас, музыкаў і журналістаў, жывіла неадольная жаданьне нешта зрабіць дзеля таго, каб беларуская культура вылезла зь вясковых “фальклёрных лапцяў”, у якія прызвычаіліся “абуваць” яе тагачасныя партыйныя бонзы й мясцовая расейскамоўная інтэлігенцыя. Хацелася прад’явіць усім тым, хто паставіў крыж на беларушчыне, жывы доказ існаваньня яе ў сучасных формах, а з гэтым і яе гістарычную пэрспэктыву.
Цікава, што гэтае імкненьне менскіх рок-музыкаў, тады ўжо аб’яднаных у рок-клюб “Няміга”, было падтрымана аддзелам культуры ЦК ЛКСМБ. Нягледзячы на дырэктывы “зь верху”, якія былі накіраваныя на ўвядзеньне кантролю за нефармальнымі рухамі, у камсамоле знайшліся людзі, якія падзялялі погляды беларускіх рокераў. Адным з такіх прыхільнікаў беларускай культуры і нацыянальнай рок-музыки быў тагачасны інструктар ЦК ЛКСМ (цяпер бізнэсовец) Васіль Астроўскі. Дзякуючы яго настойлівасьці й памяркоўнасьці ўзьніклі перадумовы для правядзеньня першага фэсту беларускамоўных рок-гуртоў. Менавіта ён прапанаваў назваць імпрэзу “Тры колеры”, зыходзячы з таго, што ягоныя ўдзельнікі гралі ў трох розных музычных кірунках – поп-рок (гурт “Мінск”), гэві-мэтал (“Магістрат”), гітарная “новая хваля” (“Бонда”)...
Час правядзеньня “Трох колераў” супаў з апагэем у дзейнасьці (а таксама, цкаваньня з боку афіцыйнай прэсы) моладзевага аб’яднаньня “Талака”, сярод сяброў якога тады ўжо было шмат слухачоў першых беларускамоўных рок-кампазыцый. Менавіта талакоўцы, а таксама, кола прыхільнікаў паэта Анатоля Сыса (ці як іх тады клікалі “сысятнік” - па ўзоры прыхільнікаў Адама Глёбуса і яго кола - “глёбусяніка”) падчас правядзеньня “Трох колераў” прыватна тлумачылі цікаўным сэнс назвы фэсту: маўляў, гэта тры колеры нацыянальнага сьцяга беларусаў – бел-чырвона-белы! Так назва фэсту ўнесла сваю бонду ў папулярызацыю нацыянальнай сымболікі ў тыя часы.
Гэтыя гады я, як былы старшыня рок-клюбу “Няміга”, заставаўся ўдзячным музыкам гурту “Магістрат”, якія ўзнялі “на вушы” яшчэ маладую менскую мэтал-грамадзкасьць, калі па ўсёй сталіцы іх намаганьнямі былі вывешаны афішы “Трох колераў”. Гэтая акцыя, што ў тыя часы патрабавала практыкі падпольнай працы, забясьпечыла неверагодную па тым часе запаўняльнасьць канцэртовай залі... Але, ставілася ў піку арганізатарам, калі пачаліся “разборкі палётаў”.
Застаюся ўдзячным музыкам гуртоў “Сузор’е” і “Бонда”, дзякуючы якім для фэстывальных канцэртаў быў знойдзены прыстойны апарат, што забясьпечыў якасную гукавую афарбоўку “Трох колераў”. За свае грошы, на таксоўках яны падвозілі ўсё неабходнае абсталяваньне, каб на належным узроўні правесьці фэст. І калі пад час канцэрту “вырубіўся” адзін гукавы канал панарамы, дык слухачы чакалі аж паўтары гадзіны на сваіх месцах і не разыходзіліся (!), пакуль “сузорац” Аляксей Казлоўскі зь сябрамі не замянілі вельмі каштоўны дынамік і выратавалі імпрэзу.
Добра памятаю фэстывальны саунд-чэк гурта “Магістрат”, калі ўсе, хто прысутнічалі ў залі, былі проста ў захапленьні ад іх магутнай кампазыцыі “Героям Грунвальда”. Памятаю сьлёзы “магістратаўцаў”, калі камісія Менгарвыканкама на чале з А.Гаралёвай паведаміла, што “Магістрат” не прайшоў так званае “літаваньне” і яны не дапускаюцца да канцэрта.
І толькі палемічны талент тагачаснага вядучага музычнай рубрыкі “Нотны аркуш” пры “Чырвонай Зьмене” Вітаўта Мартыненкі, які аўтарытэтна тлумачыў “членам” камісіі, што азначаюць гэтыя незразумелыя ім (магчыма, марсіянскія) словы “бонда”, “магістрат”, “жытло”, чым праславіліся “Героі Грунвальда”, дапамог пераступіць праз гэтую, здавалася б непераадольную, перашкоду.
Самае запамінальнае з тых красавіцкіх вечароў – музыка менчукоў, якіх шырокая публіка тады ведала яшчэ не на поўную моц. Гурт “Мінск” пад кіраўніцтвам Аўгена Хаменкі дэманстраваў прафэсыяналізм, густ у аранжыроўках песень, створаных на вершы Г.Бураўкіна, Т. Дзьмітрусёвай. А гераіняй “мінскага” сэту стала іх чароўная вакалістка Юля Скараход. Хутка Юля перайшла на працу ў “Верасы”, пасьля зьехала на жыхарства ў Швэцыю. Але і там памятае пра Беларусь, пра фэст “Тры колеры”, выдала беларускамоўны альбом.
Хэдляйнэрамі “Трох колераў” сталі, зразумела, музыкі гэві-мэтал-гурта “Магістрат”. Іх музыка пранікала пад скуру, узрушвала такія глыбокія душэўныя пласты, якія, магчыма, спалі б усё астатняе жыцьцё. Песьні “Фасфарычнае сьвятло”, “Апошні дзень ляноты” сталі першымі беларускамоўнымі метал-гітамі. Канцэртавая заля ад жорсткіх рытмаў, што задаваліся бубначом Сяргеем “Катом” Байковым і басістам Ігарам Нікановічам, ператварылася ў адзіны жывы арганізм! Незабыўныя ўражаньні, якія я таксама перажываў, калі знаходзіўся побач з музыкамі, за кулісамі.
Артыстызм і мэлядызм песень саліста Ігара Варашкевіча, новыя музычныя ідэі, удалае спалучэньне беларускай мовы і року сталі візытоўкай супэрпрафэсыйнай “Бонды”. Гэты гурт ужо адыграў некалькі вельмі ўдалых канцэртаў і быў сярод менскай публікі самым вядомым. Песьні “Бонды” сьпявала ўся заля і завадатарам гэтага яднаньня слухачоў і музыкаў быў прысутны там паэт Анатоль Сыс, які асабіста даваў ўзор агульнага сьпеву. Фэерычнымі падаваліся сольныя партыі двух зорак беларускай гітары – Івана Маркава і Славы Кораня. Памятаю той гонар за беларускую гітарную школу, які ўзьнік у мяне пасьля выступу “Бонды” – так граць у СССР ніхто нават і блізка ня змог бы. У гэтым я ўпэўніўся, калі стаў удзельнікам першай у СССР рок-канфэрэнцыі, што была зладжана ў Сьвярдлоўску, дзе давялося паслухаць самых модных тады гітарыстаў.
Ніколі мне ды іншым дзеючым асобам “Трох колераў” не забудуцца і наступствы гэтай доўгачаканай рок-свабоды. Калі мяне, як старшыню рок-клюбу “Няміга”, некалькі разоў запар выклікалі на размовы (адзначу – інтэлігентныя) ў КДБ, перанос чаргі на атрыманьне кватэры і пазбаўленьне прэміі Васіля Астроўскага, гістэрыка чыноўнікаў міністэрства культуры з нагоды несанкцыянаваных імі фэсту, “закрытая” пастанова ЦК КПБ па выніках і далейшаму недапушчэньню такіх “безобразій”, як “Тры колеры”...
Але неўзабаве, праз два гады ўжо адбываюцца “Тры колеры-2”, якія становяцца зорнымі для “Мроі”, музыкі якой толькі вярнуліся з савецкага войска. Разам з “Мрояй” на сцэну выходзяць такія знаныя гурты, як “Рэй”, “Зарціпо”, а таксама першы замежны госьць – польскі мэталёвы гурт “Харон”.
Сёньня, праз дваццаць гадоў пасьля гэтых падзеяў, назіраюцца спробы прынізіць значнасьць фэста “Тры колеры” і “Тры колеры-2” для беларускага року і нацыянальнай культуры ўвогуле, а ўзвысіць наступныя, больш камэрцыялізаваныя “Тры колеры-3”. Напрыклад, штотыднёвік “Культура” (№ 2 ад 14-20 студзеня 2006 года) згадвае фэст толькі ў той сувязі, што на “Трох колерах-3” у 1990 годзе дэбютавалі “Ляпіс Трубяцкой” і “БИ-2” (пра папярэднікаў ні паўслова).
Цяпер фэстываль “Тры колеры” можа адрадзіцца пад эгідай ... БРСМ - былая камсамольская функцыянэрка, а цяпер каардынатар Цэнтра па падтрымцы творчай і навуковай моладзі пры БРСМ Кацярына Копелева абяцае фундацыю тым, хто возьмецца аднавіць брэнд “Трох колераў”.
Як кажуць, трохкаляровы бел-чырвона-белы сьцяг ім у рукі!
Анатоль Мяльгуй, "Тузін Гітоў"
