Экспэрт ТГ Вітаўт Мартыненка: “Не бывае адкрыцьцяў бяз стратаў”

Але з уласнай шкоднасьці пачну ад таго, што “Тузін” пакуль праміргаў: па шэрагу польскіх радыёстанцыяў днямі праскочыла песьня “Дыктатар” іхняга легендарнага гурта “Big Cyc”... на беларускай мове. Процьма маіх сяброў нават спампавалі яе з нэту, а калі зьвяртаюцца па кансультацыі, дык я толькі спасылаюся на Кшыштафа Гіпша, які ў кнізе “Jarocin” (1992) напісаў пра гурт, што гэтыя лодзінцы ад пачатку 90-х так і не скарылі музычных крытыкаў сваёй музыкай паміж панкам і кабарэ, але публіку заводзілі заўсёды. Другі пралік “Тузіна” – украінскі “De Шифер”, які ў гэтыя ж дні на тых жа станцыях (“Polonia”, “Racyja”, “Liberty”) раскалыхвае публіку ґеніяльным гітом “Я прабіў непрабіўныя сьцены (Час прыйшоў)” на той жа беларускай мове. Пра іх я знайшоў факты ў Аляксандра Еўтушэнкі ва “Ўкраінскай рок-антолёгіі”. Раней гэтыя кіеўляне зваліся “Спалахнув шифер”, а іхні гіт так зачапіў мяне, што я ад радасьці ледзь ня тыя непрабіўныя сьцены хацеў галавой біць. Зрэшты, наколькі мне вядома, “тузінцы” ўжо шукаюць выхадаў на гэтых унікумаў. І яны пакуль ня страцілі актуальнасьці, таму пяройдзем да тых адкрыцьцяў “Тузіна”, якія прынёс вось гэты сёлетні пятнаццаты тур.

Самае прыемнае, што з адным такім адкрыцьцем я нейкім чынам зьвязаны асабіста, а яно ў сваю чаргу зьвязана з... паўднёвым арэолам беларускага року. Карацей, з Украінай. Кіеўскі гурт “Тінь Сонця” нашыя мэляманы заўважылі яшчэ пры выхадзе трыб’юта “Gods Tower”. Каб не навязваць нікому свае “нестандартныя” ґусты скажу, што лідэр “Gods Tower” Ножык выказаў меркаваньне, што ўкраінцы ў гэтым праекце па-за канкурэнцыяй.

Нагадаю, што лідэр “Тінь Сонця” Сягей Васілюк пераклаў таўэраўскую песьню “Twilight Sun” на украінскую мову. Потым я, пераклаўшы на просьбу Pupera (“Volia Music”) гэты тэкст для будучага чарнобыльскага зборніка, усё ж быў шчыра агаломшаны, калі 9 красавіка ўключыў беластоцкае радыё “Racyja” і пачуў знаёмы гіт ужо з сваім тэкстам. Я ў той жа дзень напісаў ліст у Кіеў: “Сэргій, ты сьпяваеш па-беларуску нават правільней за многіх тутэйшых”. Зрэшты, лёгкі украінскі акцэнт усё ж застаецца, але ён толькі дадае шарму. Прыемна, што кіеўляне трымаюцца ў гэтым беларускім плебісцыце ўжо тры тыдні і стабільна пасоўваюцца do gory. Раю не праміргаць унікальнасьць гэтага таленту.

Зрэшты, над украіцамі таксама ня шэрыя кардыналы. Як “N.R.M.” з новай песьняй “Усё роўна мы пераможам!”. Раз гурт №1 выходзіць на паляваньне, ён дакладна пацэліць у дзясятку, тым больш, калі яго так доўга чакалі. “Indiga” з Варашкевічам зрабілі неверагодны рывок: з прыступкі дэбютанта ў пазыцыю лідэра. Іхняе ультрасучаснае пераасэнсаваньне фолькавага эвэрґрына “Заенька” само па сабе ґеніяльнае, а ў “Тузіне” удзельнічае лепшая вэрсыя песьні, хоць радыёстанцыі чамусьці кіўбасяць пераважна explosive shock remix by Vertical Movement.

Цалкам ляґічныя ажно дзьве пазыцыі магілёўскага гурта “Tav.Mauzer”, бо гэта цяпер total music news у Беларусі: якое б вольнае беларускае радыё вы ў гэтыя дні ні ўключылі, дык пераконваецеся – то героі беларускага сакавіцкага майдана называюць іх на “Свабодзе” сваімі кумірамі, то інтэрвію зь імі гучыць на згаданай “Рацыі”, то песьню новую “Polonia” закруціць. Прызнаюся: іхняя “Брудная вада” не адразу мяне прашыбла на дыску “Песьні Свабоды”, але – зь цягам часу. І так глыбока! Дый яшчэ ў сьнежні на апошнім фэстывалі “Рок-Кола” ў Полацку я заўважыў, што гурт ня толькі слухаць варта, але й глядзець. Імідж увальны. Проста карцінка Пікасо на сцэне! З гукамі ледзь ня Баха! Ну, а зь Сьветай Сугакай яны стварылі шэдэўр (мяркуйце самі, якія празрыстыя вобразы – “сродкі масавай дэзінфармацыі”). Сябрам я цяпер кажу: “Гэта ня Сьвета пайшла з “Тарпача”, а “Тарпач” схіляў ад Сьветы, не захацеўшы болей матляць сьцягамі”. Маштабнасьць фіґураў невымерная (Сьвета трывалей і ґрандыёзьней), але страшна нават прадбачыць, чым будуць цяпер матляць “Тарпачы” – ці не спадніцай новай вакалісткі?

“UltraВожык”, бадай, самая прывабная таямніца беларускага року: усё вельмі прафэсыйна, інтэліґентна, але песьня “Фабрыка сноў” мяне шчыра расчаравала, бо выявіла творчую несамастойнасьць калектыву. Ня верыце? Тады паслухайце песьню “True Faith” брытанскага гурта 90-х “New Order” і вы зразумееце, што “Фабрыку сноў” лепш было б назваць кавэрам, а не выдаваць за самастойную знаходку. І не падумайце, што я сьпісаў гэты тэзіс з вашай “Гасьцёўні”, бо тут усё зразумее той, хто памятае раман “Марцін Ідэн” Джэка Лёндана. Але факт: калі дзе-небудзь будзе зроблены трыб’ют “New Order”, я першы назаву “Фабрыку сноў” лепшым пераасэнсаваньнем твораў “New Order”.

Змаганьне гурта “Siver” за сваё месца ў жыцьці, пэўна, выяўляе ўжо нейкі плён у песьні “Колер маёй рэвалюцыі”: ёсьць і нестандартная падача вакалу, і гарачая актуальнасьць тэмы, але да рэальнай гітовасьці (ці зыркай мэлядыйнасьці) пакуль хлопцы яўна не дацягваюць. А мо гэта проста мой сапсаваны ґуст? Аднак, пачуўшы іхні “Колер рэвалюцыі” (чамусьці белы), хацеў нават прапанаваць ім свой юначы тэкст: “Сам я бела-чырвона-белы,/Духам бела-чырвона-белы,/Колер бела-чырвона-белы –/Мой сьцяг, мая сутнасьць, мая любоў”. А што пра “Siver”, дык у сьціплым фраґмэньце, які прагучаў на хвалях FM-радыё “Мінск”, іхняя песьня “Колер...” прагучала нават зь нейкай надзвычайнай інтрыґай, пацьвярджаючы іхняе права на ўвагу.

Цікава, што гурт “IQ48” таксама ня мой кумір паводле стылістыкі, але іхняе “Сьвятло ў цемры” шчыра зачапіла. Відаць, гэтак і ламаюцца стэрэатыпы – талентам.
Да чужых для сябе я аднёс бы й гурт “Imperator”, але, пачуўшы ўпершыню іхнюю песьню “Уздымайце запальніцы!” нават шкадаваў, што яны ледзь-ледзь зачапіліся за хвост “гарачай дзясяткі”. Мо іх яшчэ чакае посьпех?

“Krok” грае больш “маю музыку”, але чамусьці запала ў сьвядомасьць выказваньне аднаго з музыкаў пасьля канцэрту ў клюбе “Рэактар”. Маўляў, “мы не нацыяналісты якія-небудзь, каб карыстацца толькі беларускай мовай у нашай двухмоўнай краіне: мы проста сьпяваем па-беларуску, бо нам гэта падабаецца, а гаворам па-руску.” Ну што ж, вакаліст безумоўна таленавіты (ну выліты Кабэйн), таму песьня “Рай” у гэтых ненацыяналістаў атрымалася даволі пераканаўчай нават для нас, агалцелых нацыкаў:). Але глядзіце, хлопцы, каб у будучыні не ператварыцца ў прынагодны пахавальны grunge-аркестрык.

Найбольш сумна заглядаць у самы ніз табліцы. Асабліва, калі там засталіся навічкі туру. Не, не “Indiga” з Варашкевічам, а іхнія кампаньёны па старце. Ну скажэце, чаму народ не прыняў цудоўны бялыніцкі блюз-бэнду Юрыя Несьцярэнкі “White Night Blues”? Музыка ў іх яўна не правінцыйная, а вартая славы земляка Бялыніцкага-Бірулі. Ці ж здольны хто забыць песьню “Блюз белай ночы”, запяяную Несьцярэнкам з Варашкевічам? Як гэта патыхае чароўным Пітэрам Грынам рубяжа 70/80-х! Дык чаму ж не пайшла ня менш кранальная песьня “Знаю столькі пяшчотаў”? Мне дык бачыцца адна прычына: менш зьмяняць трэндавыя рэквізыты трэба, Юрась. Я ж памятаю яшчэ “NeStarBand” на канцэртах у Менску, а тут бац - і “White Night Blues” пад новую песьню. А я ж нават не адразу зразумеў, што той гіт з Варашкевічам – гэта таксама ты.

А налібоцкі гурт “Росы” быў адкрыцьцём для ўсіх, дык уварвацца сходу ў душы мэляманаў зь ня надта моднай музыкай ім было цяжкавата. Тым больш, калі іхняй песьняй “Сабакі” можна было б дабіваць “Greatest Hits” старой добрай “Бонды” (ня кожны б і дацеміў падвоху). І менавіта “Бонды”, а не “Крамы”, бо Варашкевіч ніколі не стаяў на месцы, а вы спыніліся ў... ягоным мінулым часе. І калі Варашкевічу мінулым разам ня надта кінулася на слых капіяваньне “Нірваны” гуртом “Krok”, дык наўрад ці ён ухваліў бы чыёсьці таптаньне ў ягоным уласным мінулым. Праўда, магу заспакоіць гэтых стаўпецкіх хлапцоў, што іхні імклівы спад у гэтай табліцы успрыняў нераўнадушна адзін мой знаёмы зь Кіева: “Вітаўт, а чаму так кепска прынялі людзі гурт “Росы”? У вас што, рытм-энд-блюзу ня слухаюць?” Я выказаў здагадку, што людзі, заходзячы ў “Тузін” за новай музыкай, найперш галасуюць мімаходзь за знаёмых куміраў, або проста скачваюць іхнія творы, а ўжо потым зважаюць на астатніх. Мяркую, варта не засмучацца і прабівацца далей. Вы былі ў дзясятцы лепшых і вас слухалі ня толькі ў Беларусі. Посьпех прыйдзе. Але болей самастойнасьці і... шукайце свой гук, бо здольнасьці ў вас ёсьць (вакальныя, інструмэнтальныя, паэтычныя).

Вітаўт Мартыненка.